Cảnh rừng ai vẽ

Chẳng những không phải là đạo diễn, Bộ trưởng Tô Lâm còn có thể bị buộc phải thủ vai chính vào hồi sau cùng.

Sân khấu chính trị Việt Nam đang diễn tiếp những hồi gay cấn của một vở kịch ăn khách với sự ra đi của Ủy viên Thường trực Ban Bí thư Trương Thị Mai, người chỉ mới gần đây còn là ứng cử viên sáng giá cho chiếc ghế chủ tịch nước hoặc chủ tịch Quốc hội đang vắng chủ.

Không chỉ bất thường, những diễn biến này là chưa từng có tiền lệ trong lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam khi mà chỉ trong vài tháng ngắn ngủi đầu năm 2024 đã có tới 3 trong 5 nhân vật quyền lực nhất của Việt Nam bị thanh trừng.

Ấn tượng bởi đặc tính công an trị của chế độ hiện hành, một số nhà quan sát cho rằng những diễn biến vô tiền khoáng hậu đang xảy ra nằm trong âm mưu của Bộ trưởng Công an Tô Lâm. Họ cho rằng có một phe công an do ông Tô Lâm dẫn dắt đang “vũ khí hóa” công cuộc đốt lò của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhằm độc chiếm quyền lực cho phe phái của mình. Bằng việc loại bỏ những đối thủ tiềm năng bao gồm ông Võ Văn Thưởng, ông Vương Đình Huệ và bà Trương Thị Mai, ông Tô Lâm có thể vào tứ trụ để rồi sau đó chiếm lấy chiếc ghế tổng bí thư siêu quyền lực vào Đại hội XIV tới đây.

Giả thuyết trên, dù nghe rất hấp dẫn, song thiếu những căn cứ vững chắc.

Đầu tiên, việc loại bỏ 3 trên 5 người quyền lực nhất trong đảng (gồm “tứ trụ” và ủy viên thường trực Ban Bí thư) là điều không hề đơn giản mà cần sự đồng thuận lớn trong cơ quan quyền lực nhất của đảng là Bộ Chính trị. Người có thể huy động được sự đồng thuận đó trong bối cảnh hiện tại không ai khác là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Ông Trọng đang giữ chức tổng bí thư nhiệm kỳ thứ ba và trên thực tế, nhân sự Bộ Chính trị những khóa vừa qua là do ông Trọng lựa chọn vì ông là Trưởng Tiểu ban Nhân sự. Không có “đèn xanh” của ông, chẳng ai có thể nghĩ tới việc “đụng” vào các lãnh đạo hàng tứ trụ như vừa rồi.

Điểm yếu tiếp theo trong giả thuyết này là sự tồn tại của cái gọi là phe công an trong Bộ Chính trị được cho là đang khuynh loát chính trường Việt Nam.

Các nhà quan sát điểm tên một loạt ủy viên Bộ Chính trị có lý lịch công an trong quá trình công tác, bao gồm Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng ban Nội chính Phan Đình Trạc, Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Trương Hòa Bình, hay Bí thư TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Nên, cho rằng họ đang cùng với ông Tô Lâm tạo thành một phe hòng thâu tóm quyền lực.

Quan điểm này không tính đến thực tế của công tác cán bộ trong các chế độ cộng sản. Thay vì dựa vào cơ chế tranh cử tự do để đào luyện lãnh đạo và phân chia quyền lực để kiểm soát cán bộ, guồng máy cộng sản dùng một phương cách đặc biệt gọi là luân chuyển cán bộ. Theo đó, cán bộ trong sự nghiệp công tác của mình sẽ được đảng luân chuyển qua nhiều vị trí khác nhau ở các cơ quan khác nhau trong những lãnh vực khác nhau cả ở cấp địa phương lẫn trung ương trước khi được cất nhắc lên hàng ngũ lãnh đạo cao nhất. Việc ông Chính, ông Trạc, ông Bình, hay ông Nên từng có thời gian công tác trong ngành công an không có nghĩa họ thuộc về phe công an, càng không có nghĩa họ đang hợp sức với ông Tô Lâm cho một dự án chính trị phe phái nào đó.

Cuối cùng, giả thuyết trên không chú trọng đúng mức đến bối cảnh của những vụ thanh trừng gần đây. Chỉ một tháng trước khi ông Thưởng bị buộc phải ra đi, ông Trọng đã tuyên bố Đại hội XIV tới đây sẽ sửa Điều lệ Đảng. Điều này lại được ông nhắc lại trong Hội nghị Trung ương 9 (5/2024) vừa qua – sự kiện chấm dứt sự nghiệp chính trị của bà Mai. Điểm nào trong Điều lệ Đảng sẽ được sửa đổi nếu không phải là giới hạn hai nhiệm kỳ cho vị trí tổng bí thư? Khó có thể là ông Tô Lâm mà chỉ có thể là ông Trọng mới là đạo diễn cho toàn bộ vở kịch chính trị này.

Thêm nữa, lần về Hội nghị Trung ương 8 (10/2023) cách đây hơn nửa năm, dấu hiệu về một cuộc thanh trừng đã xuất hiện. Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị, ông Trọng cho biết:

“Trung ương yêu cầu, ngay sau Hội nghị này, căn cứ vào kết quả giới thiệu của Trung ương, sự rà soát, thẩm định của Ban Chỉ đạo, các ban đảng Trung ương và các cơ quan chức năng, Bộ Chính trị sớm xem xét, quyết định một bước quy hoạch Ban Chấp hành Trung ương Đảng nhiệm kỳ 2026 – 2031, làm cơ sở để đào tạo, bồi dưỡng và thường xuyên theo dõi, kiểm tra, giám sát đối với những cán bộ đã được đưa vào quy hoạch; nếu phát hiện có sai phạm, không đủ tiêu chuẩn, điều kiện thì phải kịp thời đưa ra khỏi quy hoạch.”

“Hội nghị đặc biệt nhấn mạnh, đây là bước khởi đầu quan trọng của quá trình xây dựng quy hoạch cán bộ cấp chiến lược nhiệm kỳ khóa XIV với tinh thần là phải làm từng bước, từng việc, chắc chắn, chặt chẽ; quy hoạch xong Ban Chấp hành Trung ương mới làm quy hoạch Bộ Chính trị, Ban Bí thư; sau đó mới đến quy hoạch các chức danh lãnh đạo chủ chốt.”

Hội nghị Trung ương 8 cũng đã thành lập Tiểu ban Nhân sự do ông Trọng đứng đầu. Ba vụ thanh trừng đối với ông Thưởng, ông Huệ và bà Mai xảy ra ngay sau khi tiểu ban này họp phiên đầu tiên vào tháng 3/2024.

Phát biểu trên của ông Trọng góp phần trả lời câu hỏi vì sao các vụ thanh trừng diễn ra vào lúc này. Chính vì Trung ương đã giao cho Bộ Chính trị xem xét, quyết định sớm một bước việc đưa ra khỏi quy hoạch cán bộ có sai phạm, không đủ tiêu chuẩn, điều kiện, nên chỉ trong hai tháng sau khi Tiểu ban Nhân sự họp phiên đầu tiên, ba trong năm nhân vật đứng đầu thang bậc quyền lực của đảng đã phải ra đi.

Dù trông có vẻ như các bước đi của Bộ Chính trị dưới sự dẫn dắt của ông Trọng đều tuân theo kế hoạch do Ban Chấp hành Trung ương đặt ra nhằm đảm bảo nguyên tắc đảng, song không khó để nhận ra kế hoạch này do chính ông Trọng sửa soạn với tư cách là người chịu trách nhiệm chính về nội dung của các hội nghị trung ương. Bài vở này cũng từng được ông dùng khi để Trung ương Đảng thông qua Quyết định 244 ngăn cán bộ đảng viên nhận đề cử từ bên ngoài cấp ủy của mình, để rồi dùng chính quy định này để loại bỏ ông Nguyễn Tấn Dũng vào kỳ Đại hội XII (2016).

***

Tóm lại, bằng sự lão luyện trong việc thiết lập và thi hành luật chơi trong đảng, ông Trọng có thể dễ dàng loại bỏ bất kỳ ai ông muốn nhằm tạo ra tình thế chính trị trước Đại hội XIV (dự kiến tháng 1/2026) là không còn phương án hợp lý nào khác ngoài chính ông cho vị trí tổng bí thư. Nếu Đại hội XIV tới đây sửa đổi Điều lệ Đảng theo hướng bãi bỏ giới hạn hai nhiệm kỳ, ông Trọng có thể đạt được mục tiêu cầm quyền suốt đời mà vẫn tránh được điều tiếng tham quyền cố vị từ dư luận cả trong đảng lẫn ngoài đảng – điều có thể là mối bận tâm duy nhất của ông.

Đọc thêm: