Thế kẹt pháp lý của Việt Nam với các thực thể lúc nổi lúc chìm ở Trường Sa

Ngày 8/11/2024, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. ký hai đạo luật có thể đưa Việt Nam vào tình thế pháp lý khó xử, đó là Đạo luật Vùng biển Philippines (Philippine Maritime Zones Act) và Đạo luật Tuyến hàng hải Quần đảo Philippines (Philippine Archipelagic Sea Lanes act). [1]

Sau đó, ngày 21/11/2024, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng đã nêu quan điểm của Việt Nam về hai đạo luật của Philippines. Phát ngôn của Bộ Ngoại giao Việt Nam không có gì mới mà chỉ nêu hai vấn đề (1) khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa, (2) kêu gọi tuân thủ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS). [2]

Philippines tuyên bố hai đạo luật của nước này cũng tuân theo UNCLOS và phán quyết của Tòa trọng tài Thường trực năm 2016. Trên lý thuyết thì quan điểm của Philippines và Việt Nam cũng giống nhau.

Tuy nhiên, Việt Nam gặp phải một vấn đề lớn đối với tuyên bố của Philippines liên quan đến các thực thể lúc chìm lúc nổi.

Philippines tuyên bố gì về thực thể lúc chìm lúc nổi? 

“Tất cả các thực thể lúc chìm lúc nổi khác trong phạm vi hai trăm hải lý tính từ đường cơ sở quần đảo cũng sẽ là một phần của vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.” [3]

Đó là một nội dung quan trọng trong Điều 7 của Đạo luật Vùng biển Philippines mà nước này công bố. 

Theo định nghĩa của UNCLOS được ghi ở Điều 13, thực thể lúc chìm lúc nổi (low-tide elevation) là một thực thể địa lý được hình thành tự nhiên, nằm trên mặt nước và được bao quanh bởi nước khi thủy triều xuống nhưng bị ngập khi thủy triều lên. [4]

Việt Nam đang quản lý những thực thể lúc chìm lúc nổi nào nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines? Đó là Đá Núi Le (Cornwallis South Reef), Đá Tốc Tan (Alison Reef). [5] [6]

Trung Quốc đang chiếm đóng hai thực thể lúc chìm lúc nổi nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines là Đá Vành Khăn (Mischief Reef) và Đá Tư Nghĩa (Hughes Reef).